Plato dus

Op mijn eindexamenlijst uit 1963 prijkte één onvoldoende: een 5 voor Plato. Vermoedelijk was dat cijfer nog geflatteerd, want ik vertaalde de Griekse tekst met de luie minachting voor naamvallen en werkwoordsvormen die mij toen eigen was, en het resultaat was een onbegrijpelijke woordenbrij. Maar dat was niet zo bijzonder, aangezien ik al bijna twee jaar lang vrijwel niets begreep van Plato.

Aan die 5 viel natuurlijk niets meer te doen, maar het intellectuele falen bleef knagen. Direct na mijn eindexamen kocht ik dan ook een tweetal bundels met vertaalde dialogen, vast besloten om die nu eens geconcentreerd door te nemen. Helaas, het onbegrip bleef, zowel voor Plato als voor zijn bewonderaars, en het knagende gevoel verdween.

Veertig jaar later keerde ik, min of meer tot mijn eigen verrassing, terug naar de schoolbanken om mij écht te bekwamen in de klassieke talen. Aan het lezen van Plato kwam ik weliswaar niet toe, maar wel besloot ik opnieuw een poging te wagen om zijn werk te doorgronden, al was het dan in vertaling. En zo ploeg ik mij dan nu – in een buitenwijk van Paramaribo en in de bloedhitte – door alom geprezen ‘meesterwerken’ als Symposium, Politeia, Faidon en de Apologie. En eindelijk begin ik het allemaal te begrijpen. Maar wat ik er nu van moet vinden…? In ieder geval dit: als ik Matthijs van Nieuwkerk was, zou ik er niet over peinzen om Plato uit te nodigen als tafelheer.

De Mall

Iedereen wil ons steeds maar naar ‘de mall’ hebben, dus gisterochtend naar de Maretraite Mall gelopen om o.a. bij Blokker (!) een paraplu te kopen en een apparaatje om de muggen te verdrijven die ons in steeds grotere getale aanvallen. Onze benen en armen lijken wel vliegenzwammen in dia positief. We hadden een boodschappenlijstje gemaakt, maar niet alles lukte. ‘Verkopen we wel, maar is op dit moment uitverkocht’. ‘Is in herdruk’. ‘Hebben we niet in uw maat’. ‘We hebben het, maar ik weet niet of het werkt’. De verkoopster bij Blokker bevestigde mijn oma’s overtuiging dat je een paraplu niet binnenshuis moet opsteken, omdat dat ongeluk brengt, en stak hem toen op. De paraplu konden we meteen in gebruik nemen op onze wandeling terug, via de supermarkt. Daar kennen ze ons al, want de cassière zei meteen ‘U neemt de boodschappen zeker op de fiets mee’. De verbazing op haar gezicht toen we antwoordden dat we te voet waren, was bijna komisch. Busje besteld om Ton en Ingrid zaterdag (dit dagboek loopt steeds een dag achter) van Zanderij op de halen en de was weggestreken, die Lilian voor ons had gedaan, met een van Edith geleend strijkijzer. Nicht Ingrid ('ik word 's avonds steeds kippiger') haalde ons om 19.30 in haar rode Suzuki op om te gaan eten bij Pawiro, de warung waar we eerder deze week aten met Edith en Sharda. Het was weer om je vingers bij op te eten. 

Eten bij Pawiro

En toen kwam Edith met het mes*

Ik slaap al twee nachten een stuk beter dan voorheen. Hoe dat komt? Ik leg een mes onder mijn matras. Ik had tegen zus Edith geklaagd over mijn slaapprobleem en die kwam met deze voor de hand liggende oplossing. Ze was er verbaasd over dat onze moeder me dit nooit had verteld en nog verbaasder dat moeder deze remedie zelf niet toepaste. Dus moeder, als Jeannet dit voorleest: leg een groot scherp mes of een schaar onder je matras en je zult zien: je slaapt als een roos.

Naar de stad gegaan om de wandeling af te maken die we zondag waren begonnen. Tessa Leuwsha heeft een informatieve gids geschreven, maar van het uitzetten van een route heeft ze geen kaas gegeten. We liepen herhaaldelijk verkeerd, maar de plattegrond bracht uitkomst. Het verbaast ons niets dat de binnenstad van Paramaribo op de werelderfgoedlijst staat. Hij is mooier dan de binnenstad van Amsterdam, hoewel er hier en daar (net als in Amsterdam) verwaarloosde panden staan. Het ministerie van Sociale Zaken is gevestigd in het meest vervallen pand dat we zijn tegengekomen. In de Keizerstraat staan de - beetje protserige - moskee en de synagoge broederlijk naast elkaar. Kom daar maar eens om in Nederland. In de Gravenstraat, tegenwoordig Henck Arronstraat, nog een keer naar de kathedraal, waar we nu vrij konden rondlopen omdat er geen mis was. Geen puf meer voor de palmentuin, te warm. Aan de onvermijdelijke Waterkant een vlerk gekloven en terug naar huis. Zus had heerlijke tjap tjoy met garnalen gemaakt. 

*Vrij naar Nicolien Mizee 

De moskee

De synagoge ernaast

Astrid kluift een vlerkje

Dolfijnen!

Audrey kwam gisterochtend vroeg het appartement schoonmaken en wij maakten dat we wegkwamen. We fietsten naar Leonsberg waar een duidelijk alcoholische Hindoestaan ons – met fietsen – in een korjaal overzette naar de andere kant van de rivier. Hij deelde ons laconiek mee dat er waarschijnlijk om een uur of vier wel een bootje terug zou gaan. Vanaf de steiger naar het Openluchtmuseum Nieuw Amsterdam gereden. Erik tegen een paar wegwerkers aan wie we de weg vroegen: 'Goedemorgen, wij zijn speciaal uit Nederland gekomen om u goedemorgen te wensen.' De mannen 'kwamen niet meer bij' en stuurden ons de goede kant op. Mooi, Commewijne, heel rustig, geen huizen met diefijzers. We gaan er nog een tweedaagse fietstocht doen met Ton en Ingrid. In het museum was nog geen kip, en er kwamen er in de loop van de ochtend ook niet veel bij. Een Nederlands stel dat we zondag ook in Fort Zeelandia zagen rondlopen, arriveerde wat later in een auto met een voor die dag gehuurde privégids. Veel aandacht voor de slavernij, ook de hedendaagse. 

Een medewerker van het museum, die ons de oren van de kop kletste, vooral over zijn familie, maar die we nauwelijks konden verstaan, zei dat er heus wel eerder dan vier uur een bootje zou zijn om ons terug te brengen en dat was ook zo. Een onverwacht cadeautje waren de dolfijnen die in de monding van de rivier buitelden. Helaas te ver om een foto te kunnen maken. Nog even naar Choi, de airconditioned supermarkt waar je tegen Nederlandse prijzen alles kunt kopen, zelfs Iglo spinazie à la crème en Kruitvat paracetamol. 

’s Avonds op Blauwgrond in een Javaanse warung gegeten. Zo smaakten in mijn jeugd de saté en petjil (gado gado, maar dan met kouseband, dagoeblad en verrukkelijke pindasaus) en zo heb ik ze in Nederland nog nooit gegeten. Veilig door Sharda weer thuisgebracht.

Geen dolfijnen kunnen fotograferen, wel een bakra in een korjaal

Adjudant Waltmans bij een tank

Rondwandeling

Gisteren. Vroeg uit de veren, zoals we met onszelf hadden afgesproken, en niet tuttelen. Onze fietsen geparkeerd bij een meneer die zijn bergschoenen poetste met een tandenborstel. Hij leek zeer tevreden met het resultaat. We maakten de stadswandeling uit de gids van Tessa Leuwsha. Op de overdekte Centrale Markt met verbazing de visvangst van die ochtend aanschouwd. Sommige zagen er gevaarlijk uit. Van de meeste groenten kende ik de namen niet meer. Tayerblad, bitawiri, kouseband, maar verder kwam ik niet. Van de markt naar het beeld van Kwakoe en via het Kerkplein en Spanhoek terug naar het terras aan het water voor een bakka bana en een vleesbroodje. We waren een paar uur verder en de temperatuur was flink opgelopen, evenals de vochtigheidsgraad. Na het middagslaapje reikte  zus gebakken vis en boulangier (aubergine) aan over het hek. Liefst zou ze onze elke dag volstoppen met lekkere hapjes.

Busstation bij de Centrale Markt

Niet alleen maar mooie gerestaureerde panden in Paramaribo

Trie

Eergisteren. Naast Eriks intellectuele bijdrage hoort natuurlijk ook een babbelverslag. Een klamme nacht achter de rug en te lang thuis blijven hangen. Op de fiets naar de supermarkt en daarna meteen onder de douche, waar je net zo nat uitkomt als je erin gaat. Te weinig gedronken en gestraft met stekende hoofdpijn. ’s Avonds weer enigszins op de been en met zus en nicht aan de rivier gegeten, waar een heerlijk briesje stond. Telo (gebakken cassave) met trie (piepkleine visjes) en kip. Te heet naar mijn smaak, maar toch lekker. Nicht en zus aten… patat. Daarna nog een beetje sightseeing in Leonsberg, waar ‘de rijke mensen’ wonen. Bouterse schijnt er een niet onaardig optrekje te hebben. Nog even bij omoe snesie (letterlijk oom Chinees, een kleine door Chinezen gerunde supermarkt) naar binnen voor een belkaart en eieren. De norse Chinese dame sprak geen woord Nederlands, maar met ‘pe me fin den eksi’, kwam ik een heel eind.

Eten aan de Surinamerivier

Eten (drinken) aan de Surinamerivier 2 - Zus, ik, Erik

Lezen

Eindelijk Plato lezen

Natuurlijk moet er ook gelezen worden. Astrid doet dat op haar e-reader (be-book), zelf houd ik mij bij de papieren uitgaven die ik heb meegezeuld.

Aan de Elsschot-biografie van Vic van de Reijt was ik al in Amsterdam begonnen. Het boek werd nogal zuinig besproken in de NRC, maar mij viel het niet tegen. Van de Reijt geeft een verhelderend beeld van de samenhang tussen leven en werken van zakenman Alphons de Ridder en de literaire producten van zijn alter ego Willem Elsschot, en is daar volgens mij beter in geslaagd dan Jan van Hattem, die al in 2004 een biografie publiceerde. Toch blijft De Ridder een raadsel: een bijna meedogenloze zakenman, die in zijn leven kapitalen moet hebben verdiend (en uitgegeven), en tegelijk auteur van een klein, maar schitterend oeuvre met daarin een reeks onvergetelijke zinnen. Genoeg reden om over een paar weken al die boeken opnieuw te gaan lezen.

Hier zou ik het bij laten, ware het niet dat ook het einde van De Ridder bepaald opmerkelijk was. Op 31 mei 1960 werd Elsschot tijdens een wandeling op straat onwel. Hij werd door een paar mannen naar huis gebracht en daar op een divan neergelegd. ‘Dank u, heren’, zei hij, en dat waren zijn laatste woorden; enkele uren later bleek hij overleden. Gelukkig hoefde hij niet alleen te gaan: precies een dag later stierf zijn Fine, met wie hij sinds 1899 verbonden was geweest.

Vic van de Reijt besluit zijn relaas dan als volgt: ‘Zaterdag 4 juni was de dag van de gezamenlijke uitvaart. Eerst zou het lichaam van De Ridder naar Ukkel worden vervoerd, waar het enige crematorium van België was. Daarna zou de urn met zijn as samen met de kist van zijn echtgenote begraven worden op het Antwerpse Schoonselhof. Cremeren was in die tijd een mannenaangelegenheid. Na de korte plechtigheid in het crematorium, waarbij Bach geklonken had, besloot het gezelschap in een naburig café de overdracht van de as af te wachten, wat de stemming ten goede kwam. Vervolgens werd in vliegende vaart de terugreis naar Antwerpen ondernomen. Het kistje met de as was zo heet dat het niet mogelijk was deze op de bodembekleding van de taxi te zetten. Een van de mannen achterin moest het in zijn handen nemen, om het al snel over te geven aan een ander.’

Rob Wijnberg (1982) is hoofdredacteur van NRC Next (dat ik niet lees) en schrijver van stukjes in NRC (die ik meestal oversla). Maar het is een slim ventje en hij kan schrijven. Vlak voor ons vertrek kocht ik zijn bundel ‘En mijn tafelheer is Plato’. In stukjes van zo’n 4½ bladzijde brengt hij steeds een actueel probleem terug tot een filosofische tegenstelling (bijvoorbeeld de mens is van nature een rationeel wezen versus de mens wordt in diepste wezen bestuurd door zijn instincten). Het klinkt een beetje gekunsteld, maar het werkt wel. Hij lost de problemen uiteraard niet op, maar maakt wel duidelijk waar je zelf staat en waarom. Zo weet ik nu nog beter waarom ik nooit VVD stem, en ook waarom ik vier jaar geleden lid van de SP ben geworden, en niet van Groen Links.

Maar inmiddels heb ik ook dat boek uit, en de vraag is nu dus: hoe nu verder? Misschien een stukje Plato?